Home About
COVID-19 kop ma la aʻnoanoa ma tāöp ʻamnåk maʻoi se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga, ka heleʻ tapeʻ ma se ʻoris måür fakforo ma ʻoris la sokʻåk ne ʻoris rako se muḁ.

Pacific Education Support Fund

Kḁutḁunḁʻiḁg ne pureʻaga ma ut garueag Pasefiḁk maʻoi teʻis gargarue la hḁiasoagan leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la sokʻḁkia ʻoris rako se muḁ ʻe av noanoa teʻis hün se COVID-19 ma ʻe av ne matanitū ta ma famori ao potoa noanoa ma ökök ne fupum hün se ʻafʻaf ta, la pō la leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la pō e ʻe hḁiasoag ne nonoj la iris la pō.

Väeag monē teʻis Pacific Education Support Fund sḁe ʻofrḁu se pureʻag, kḁutḁunḁʻiḁg ma ut garueag ne aʻsok garue teʻis la hḁiasoagan leleaʻ rako ma ʻoris kḁunohoga la aʻpotsusunuen ʻamnåk fak rako ma ʻamnåk ne mou se måür fakforo ne kop ma fupum ʻe rēko COVID-19. ʻAmnåk fak rako täe ʻamnåk ma hḁiasoag tūtū ne kop la aʻsok ma aʻheleʻ se leleaʻ rak Pasefika la pō la iris la sokʻåk aʻlelei ma ʻes väeag ʻe rak tēet ne la ʻes fūḁg se ʻoris mḁuri. ʻAmnåk ʻi heleʻ se hḁiasoag ne väe hün se måür lelei ʻon famori ma aʻpumuḁʻåk ne hḁikḁinagaga, ka hat tapeʻ ma ʻamnåk ʻi:

  • ʻUt ʻåk ne hḁikḁinagag ʻon kḁunohoag Pasefika ma ut rakoga se muḁ ʻe sal ne la hḁisokʻḁkigen ma hḁiasoagan kḁunohoga ma ʻoris leleaʻ rako la noh hḁifäeagag ma kikia.
  • Hḁisokʻḁkiḁg ne leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga se ut garueag ne la hḁiasoag se ʻoris pā ʻes fak rako, fak se ös ne ut ne leleaʻ rako la pō la hḁipoag la rak tē agʻesea, ma ʻamnåk ne la ʻesʻao se ʻiris la sokʻḁkia ʻoris rako ma ʻoris rak fak garue.
  • Hḁiasoag se leleaʻ rako la pō la iris la höʻ se rak lamlama, ut rakoga ne se ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ma heleʻ tapeʻ ma se ʻoris la aoag ne sal tūtū ne hḁitḁuḁg ma irisa la sokʻḁkia ʻoris rako ma rak garue.
  • Hḁiasoag se leleaʻ rak Pasefika la höʻ ma sokʻåk aʻlelei ʻoris rako ka la noh hḁifäegag ma kikia.

Väeag monē teʻis Pacific Education Support Fund hat se väeag monē ofrḁu teʻis COVID-19 Response ma Recovery Fund ka la aʻpāʻåk miliӧn folaghul ma siḁv ma ӓf tarḁu hif ($39.7m) ʻe laloag ne ta fḁu häk (2020/21 se 2023/24) la hḁiasoag se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la sokʻåk aʻlelei ʻoris rako se muḁ.

Rogrog ne suiʻḁkia ne sei ʻatama täe vaʻönʻåk la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis ma puk ne far tēet ne ös hün se väeag monē ta la pō ʻe ut teʻis.

Fūʻåk ne Monē (Väeväe ne monē se Pureʻaga)

Miliӧn on ($6m) la fuḁpʻåk se pureʻag liḁm ʻe 2021/22. Kat ʻes tohiget ra se tiʻ ne monēt ne ʻäe pō la far ma pā ʻese, ka ʻou far tē teʻis kop la tӧh ma ʻe tiʻ ne maf ne fiket ʻe monēt ne väe sin se ʻou pureʻag ta. Väeag monē teʻis fuḁpʻåk våh, täe hḁilaʻḁkiḁg ne monē teʻis:

  • Se Auckland miliӧn häk ($4m)
  • Se Waikato äf tarḁu fol ma häkeaghul ma häk ($344,000)
  • Se Hawkeʻs Bay-Tairāwhiti äf tarḁu ruḁ ma saghul ma tā ($211,000)
  • Se Wellington äf tarḁu siḁv ma häkeaghul ma tā ($941,000)
  • Se Canterbury ma Chatham Island äf tarḁu häk ma vḁlaghul ma häk ($484,000)

Se väeag monēt ne väe sin se Auckland täe kelʻåk sio tiʻ ne leleaʻ rak ne Pasefiḁk ta ʻe pureʻag teʻis ma raksaʻ ne sokom ʻe rēko teʻ ne jen ne Tohiga ʻe COVID-19. ʻOn tiʻ ne leleaʻ rak ne Pasefiḁk ta leum ʻe pureʻag liḁm ʻi, ma väeväet ne mou se monē teʻis iofʻåk se tiʻ ne leleaʻ rak ne Pasefiḁk ta noh ʻe teʻ ne ut ʻi – ma sḁkior tapeʻ ma se ӧkӧk fak foro ne sok se teʻ ne ut ʻi.

Aierʻḁkiag ta

Nōnō ka ʻäe pa far hḁiasoag se väeag monē teʻis, ʻäe kop la tḁupir ma aʻsok teʻ ne ʻamnåk ʻi:

  • ʻÄe hat la kḁutḁunḁʻiget ne ut garueagat, ne kakḁi rotut ne kḁugarueagat ne garue ʻe laloag ne ta utut ne hat se pureʻag fakrako ofrḁu ʻi: Auckland, Waikato, Hawkeʻs Bay-Tairāwhiti, Wellington, ne Canterbury ma Chatham Islands
  • ʻOu kḁutḁunḁʻiḁg ta fåʻ ma afʻåk fak foh ʻe matanitū ta ka ma ʻon päg puk het (bank account) ne säe ma afʻåk ke se as ʻon kḁutḁunḁʻiḁg ta
  • ʻÄe, ma teʻ ne famör ne hat se ʻou kḁutḁunḁʻiḁg ta, aʻfūmouʻåk ma fåʻ ke se matanitū ne Niu Sirḁgi (citizens) ne pō ta puk ne aierʻḁkiget la noh pḁu ʻe Niu Sirḁgi (permanent residents) ka teʻis nohnoh ke ʻe hanue teʻis
  • ʻOu ʻamnåk fak garue teʻis la ös ma ʻasok ke ʻe laloag ne ta pureʻagat ʻe pureʻag ofrḁu liḁm ne rakʻåk sio ma la hḁiasoag se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma ʻoris kḁunohoga, ka la hḁisokʻḁkigen iris se ut ma sal tūtū ne la hḁisoag se ʻoris la sokʻåk ne ʻoris rako se muḁ
  • Sal fakgarue foʻou ma teʻ ne puk, aʻhäe ma hḁiasoag tūtū ne la fupʻḁkim ma osim ʻe hḁiasoag fakmonē ne la pō ʻe väeag monē teʻis kop la säe ofrḁu se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la aʻesʻaoʻåk ka kat aʻnoa tög ʻe ra
  • ʻOu kḁutḁunḁʻiḁg ta kat ʻes ra ta tinḁut ne ökök fakmonēt, ka kat ʻüm ʻe ra ʻe ta tēet ʻe foho, ne agtḁu ma ta noanōat ne kop la sḁkior ʻe foho (fak se bankruptcy, legal challenges etc.)

Ut garueag ne ma ʻoris puk ne aierʻḁkiḁg fakgaruet la garue se Ministeri ne Matanitū ta ma ut garueag ne kat ʻes puk ne aierʻḁkiḁg ra la pō seʻ ma la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis.

Ut garueag ne pō hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis ʻe 2020/21 la pō seʻ ma la far hḁiasoag hoiʻåk se väeag monē teʻis. Sḁkirot se puk ne far tē ne mou se väeag monē teʻis la ʻio höʻ se garue ne pō ma aʻsok ʻe hḁiasoag ne pōam ʻe ʻou far tē mumuet se väeag monē teʻis. ʻÄe kop la afʻåk rogrog ne mou se monē ne ʻäe pō mumuḁ ʻe väeag monē teʻis ʻe ʻou puk ne far tē foʻou teʻis.

ʻÄe la pō seʻ ma la far hḁiasoag se väeag monē teʻis la sokʻḁkia ma ʻutʻḁkia ʻou ʻamnåk fak garue ta se muḁ. ʻÄe kop la afʻåk rogrog ne mou se monē ne ʻäe pō mumuḁ ʻe väeag monē teʻis, se ʻou ʻamnåk fakgarue ta ʻe ou puk ne far tē foʻou teʻis.

ʻÄe la pō seʻ ke la nā ta puk ne far tē ʻeseat ʻe ta pureʻagat la taʻag far tēet se väeag monē teʻis Support Fund. ʻÄe la pō seʻ ma la tēagʻesea ma ta leʻ hoiʻḁkit la nā ta puk ne far tēet se vӓeag monē teʻis; ka se maoʻåk, ut garueaga haʻ la farʻåk aʻhis ʻe ta pureʻagat ka iris tӓe la muḁʻḁkia/ne mafʻḁkia ta ʻamnåk fakgaruet.

Vӓeag monē teʻis Pacific Education Support Fund kat pō ʻe ra la aierʻåk se ʻamnåk ʻi: 

  • Ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ut rakoga ma ut garueag ne aʻsok rak lamlama kat vaʻönʻåk ʻe ra la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis Pacific Education Support Fund ka iris aierʻåk la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis Pacific Education Innovation Fund, ʻe ut teʻis.
  • ʻAmnåk ma garue tūtū ne ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ut rakoga ma ut garueag ne mou se rak lamlama aʻsok ne pō våh ta väeag monēt (teʻ ne ʻamnåk garue se rako ne iris aʻsok ʻe ut rakoag ʻon lӓʻririʻi, ut rakoga ma ut garueag se rak lamlama).
  • ʻAmnåk ma garue tūtū ne ös ke la ao selen se ta ut garueagat, fak se aʻesʻaoʻåk ne vӓeag monē teʻis la ao selen hoiʻåk.
  • ʻAmnåk tūtū ne kat hḁilaʻoag ra ma ʻamnåk pumuḁ ne väeag monē teʻis.
  • Resön ma garue ne ʻasok ke ʻe ta hanuḁ hoiʻḁkit, hat tapeʻ ma se hanuḁ ma ʻḁtmot tūtū ne matanitū Niu Siråg ta matḁʻ sin.
  • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la tög pear, ne rī, ne la fūʻåk ne aʻlelei ta rīit, ne la tög ta kḁinag koroa fakpesnes hoiʻḁkit ne la ʻesʻao ke se ut garueag ta ne kḁutḁunḁʻiḁg ta
    • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la tög motoka ne kḁinag tē garueag ne la aʻesʻaoʻåk se aʻsok ne garue ta; ka Ministeri ne Rako la pō seʻ ma la aierʻåk la monē ta la aʻesʻaoʻåk se tē ʻon rereg (fak se laptops) ka aierʻḁkiḁg ta kop la leum ʻe irisa.
  • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la togia tög sal ma tē ne la aʻpotsusunuen laʻlaʻ ʻon famori se ta hanuḁ hoiʻḁkit. 

Foh ne mou se sḁkior ne puk ne far tē

Teʻ ne puk far tē ʻatakoa la sḁkior aʻtoton se teʻ foh fak garue ne fuʻåk sin se vӓeag monē teʻis:

  • Ka puk far tē teʻis la laʻoag ʻesea tapen ma ʻamnåk ne vӓeag monē teʻis
  • Aierʻḁkiget ne ʻamnåk fak garue teʻis tår ma aʻsok aʻlelei pā ʻes ʻon rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma hḁisokʻḁkigen ӧkӧk ne sokom se måür fak rako ʻe hün se COVID-19
  • Aierʻḁkiget ne ʻӓe pō seʻ ma la aʻsokoa/aʻvḁhia ʻamnåk fak garuet ne ʻäe rakʻåk sin
  • ʻEs ʻe teʻ ne hḁiasoag ne la pō la hḁiasoag se ʻou ʻamnåk fak garue teʻis la ʻesʻao se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma ʻoris kḁunohoga 

ʻḀmis pā ʻinea ne:

  • Tes ta ʻou ʻamnåk fak garue teʻis la aʻsoko, tapeʻ ma se sal tes ta la tuʻåk sin ma la pō la hḁiasoag se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma ʻoris kḁunohoga
  • ʻAmnåk fak garue teʻis la aʻosk tapenʻia ӧkӧk ma pā ʻes fak rako ʻon leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga
  • Sei ta leleaʻ rak ma kḁunohoag ne ʻou ʻamnåk fak garue teʻis la hḁiasoag sin
  • Hisi tӓe ʻӓe pā ʻes ʻe väeag monē teʻis

Matḁʻ ne garue teʻis ma fåʻ ne rogrogo

ʻÄe kop la matḁʻ, fåʻ ma rakʻåk teʻ ne rogrog ne mou se garue teʻis. Teʻ ne sal ne mou se fåʻ ne rogrog ne mou se ʻou graue teʻis tӓe la rakʻḁkiof se teʻ ne iris ne ʻoris puk far tē aierʻåk la pō ʻe vӓeag monē teʻis.

Additional Information