Home About
ʻOku fakatupu ʻe he COVID-19 ha ngaahi pole foʻou ʻi he akó pea ʻoku toe fakaʻau ke kovi ange ai ʻa e niʻihi ʻo e ngaahi tūkunga ʻo e vahevahe taaú ʻoku hoko ʻi he lolotonga ní.

Pacific Education Innovation Fund 

Kuo toe hā mahino mai meí he COVID-19 ʻa e ngaahi ngāue ʻilo foʻou kuo ʻosi hoko pē ia ʻi he ngaahi komiunitī Pasifikí ke fakapapauʻi ʻoku kau, malu mo moʻui lelei ʻa e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí, ʻi he akó.

Ke fakaʻilongaʻi mo faipoupoua ʻa e ngaahi ngāue foʻou ko ʻení, kuo toe fakaava ai ʻa e Pacific Education Innovation Fund ki he 2021/22. ʻOku tāketiʻi pau ai ʻa e ngaahi ngāue ʻilo foʻou ʻoku poupou ki he tuʻunga lelei ʻa e moʻui mo e fiemaʻu fakasilapa ʻa e kau ako Pasifikí, ʻa ia naʻe uesia ʻe he COVID-19, kau ai ʻa e ako ʻi he lea ʻe uá (bilingual) mo e ako kakato ʻi ha lea Pasifiki (immersion).

ʻOku mau kumi ki ha ngaahi founga fakatupu ʻilo foʻou, fakafekauʻaki mo kehekehe ki hono fakahoko ʻo e akó maʻá e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifkí te nau fakasiʻisiʻi ʻa e ngaahi uesia ʻe he COVID-19 ʻa ʻenau akó, ʻo kau ki ai ʻa e:

  • fakahoko pea toe fakalahi atu hono ngāueʻaki ʻo ha ngaahi sīpinga faiako Pasifiki ʻoku makehe mo fakapatonu maʻá e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí;
  • faʻu pe fakalahi atu ʻa e ngaahi nāunau fakasilapa maʻá e ngaahi kulupu ʻo e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí; mo ha
  • ngaahi polokalama pe poloseki ʻoku nau feau ʻa e ngaahi fiemaʻu fakaako mo e tuʻunga lelei ʻa e moʻuí, ʻoku fakalele pē ʻe he kakai Pasifikí maʻá e kakai Pasifikí

Ako ʻi ha lea ʻe ua (bilingual) mo e ako kakato ʻi ha lea Pasifiki ʻe taha (immersion)

Ko e fakahoko ako ʻi ha lea ʻe uá mo e fakahoko ako kakato ʻi ha lea pē ʻe tahá ko e taimi ia ʻoku maʻu atu ai ʻe he kau akó mo e ngaahi fāmilí ʻa e ako mo e ʻilo ʻoku fenāpasi mo e ngaahi silapa ako fakafonuá ʻo ngāueʻaki ki ai ha lea Pasifiki. ʻOku ʻikai kau ʻi heni ha ako ia ki ha lea Pasifiki ke hoko ko ha lea hono ua.

Ki he Innovation Fund:

  • Ko e fakahoko ako ʻi ha lea ʻe uá ko e taimi ia ʻoku ngāueʻaki ai ʻe he faiakó ha lea Pasifiki ke fakahokoʻaki ʻa e fakahinohinó pe faiakó ʻo ʻikai toe siʻi hifo ʻi he 50% ʻo e taimi akó.
  • Ko e fakahoko ako ʻi ha lea kakato ʻe tahá ko e taimi ia ʻoku ngāueʻaki ai ʻe he faiakó ha lea Pasifiki ke fakahokoʻaki ʻa e fakahinohinó pe faiakó ʻo ʻikai toe siʻi hifo ʻi he 80% ʻo e taimi akó.
  • Ko e ngaahi lea Pasifikí ko e ngaahi lea fakafonua ia ʻo e feituʻu Pasifikí.

ʻOku ʻamanaki ʻa e Potungāué ko e ngaahi poloseki ako ko ia ʻoku fakahoko ʻi he lea ʻe uá mo e lea kakato ʻe tahá kuo pau ke nau fakahā mahino ʻa ‘enau fehokotaki mo e Te Whāriki mo e New Zealand Curriculum, ʻi he taimi ʻoku fiemaʻu aí.

ʻE lava ke maʻu atu ʻa e fakamatala fekauʻaki mo e ʻatā ki he fakapaʻangá pea mo e foomu tohi kolé ʻi heni.

Patisetí (Vahevahe Fakavāhengafonuá)

ʻI he 2021, ʻe lava ha kau fakahoko ako, ngaahi akoʻanga, ngaahi kulupu fakakomiunitī, ngaahi kautaha fakahoko ako, ha kau fakatotolo mo ha kau ʻakatēmika meí ha faʻahinga tapa pē ʻo Aotearoa ʻo tohi kole ke fakahoko atu ha ngāue fakafeituʻu ki he tuʻunga lelei ʻa e moʻui mo e ngaahi fiemaʻu fakasilapa ʻa e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí ʻa ia kuo tupunga pea mo/pe fakalalahi meí he COVID-19, meí he ongo halanga fakapaʻanga ʻe ua: 

  1. $2.5 miliona ki he ngaahi founga ngāue ʻilo foʻou ʻi he ako ʻi ha lea ʻe ua (bilingual) mo e ako kakato ʻi ha lea pē ʻe taha (immersion), ʻi he ngaahi ako tokamuʻá pea mo e ngaahi ʻapiakó; pe ko e
  2. $3.5 miliona ki he ngaahi founga ngāue ʻilo foʻou fakalūkufua pē te ne fakalato ʻa e ngaahi fiemaʻu kau ki he tuʻunga lelei ʻa e moʻuí mo e ngaahi fiemaʻu ki he silapa akó ʻa ia ʻoku felāveʻi mo e ako ʻa e kakai Pasifikí.

ʻE ʻatā atu ʻa e $6 miliona ʻi he taʻu takitaha ʻo aʻu ki he 2024.

Vahevahe ʻo e fakapaʻangá

ʻOku hā atu ʻi he tēpile ʻi laló ʻa e vahevahe ʻo e fakapaʻangá: 

 

Vāhengafonuá $3.5 miliona ki he ngaahi ngāue ʻilo foʻoú  $2.5 miliona ki he ako ʻi he lea ʻe ua mo e ako ʻi he lea pē ʻe tahá 

Tai Tokerau

$32,270.00

$7,470.00

 

Auckland

$2,419,940.00

$2,250,000.00

Waikato

$134,100.00

$31,000.00

Bay of Plenty

$74,180.00

$17,170.00

 

Taranaki, Manawatu, Whanganui

$84,920.00

$19,660.00

 

Hawkes Bay, Tairāwhiti

$82,410.00

$19,075.00

 

Wellington

$366,790.00

$84,900.00

 

Nelson, Marlborough, West Coast

$34,710.00

$8,030.00

 

Canterbury, Chatham Islands

$188,600.00

$43,655.00

 

Otago Southland

$82,080.00

$19,000.00

 



  • Kuo vaheʻi ha Fakapaʻanga Fakavāhengafonua ʻo makatuʻunga ʻi he tokolahi ʻo e kau ako Pasifiki ʻi he feituʻu takitaha.
  • Ko e halanga fakapaʻanga ki he ako ʻa e kakai Pasifikí ʻi he lea ʻe uá mo e ako ʻi he lea pē ʻe tahá ʻoku fakalahi ia ki ʻOkalani ke fakaʻilongaʻi ʻa e lahi ange ʻa hono fakahoko ʻi ai ʻa e ako ʻi he lea ʻe uá mo e ako ʻi he lea pē ʻe tahá.

ʻAtā ki he paʻanga tokoní

Ke fakahoko ha tohi kole, kuo pau ke mou fakakakato ʻa e ngaahi fiemaʻu ko ʻení – ko kimoutolú ko ha:

  • Kulupu pe kau fakafofonga ʻo ha ngaahi senitā ako tokamuʻa, ngaahi ʻapiako pea mo/pe ngaahi kautaha fakahoko ako ʻi he tuʻunga ako māʻolunga ange ʻi he kolisí. ʻE lava ke kau ki ai ha:
    • Ngaahi kulupu ʻa e fānauako ʻoku nau fekauʻaki mo ha ʻapiako, kautaha fakahoko ako ʻi he tuʻunga ako māʻolunga ange ʻi he kolisí pe ko ha kulupu/kautaha fakakomiunitī
    • Ngaahi kulupu ʻa e mātuʻa mo e ngaahi fāmili ʻoku nau kaunga ki ha senitā ako tokamuʻa, ʻapiako, kautaha fakahoko ako ʻi he tuʻunga ako māʻolunga ange ʻi he kolisí pe ko ha kulupu/kautaha fakakomiunitī
    • Kāhui Ako ʻoku nau fakafofongaʻi ha ngaahi pupunga ʻapiako, ako tokamuʻa pea mo/pe ha ngaahi akoʻanga māʻolunga ange ʻi he tuʻunga ako kolisí
  • Ngaahi kulupu pea mo ha ngaahi kautaha fakakomiunitī, kau ki ai ha ngaahi siasi.
  • Kau fakatotolo mo ha kau ʻakatēmika ʻoku nau kaunga ki ha akoʻanga māʻolunga ange ʻi he ako kolisí pe ko ha ʻapiako fakatotolo.
  • Ngaahi kautaha fakahoko ngāue ʻi he sekitoa ʻo e akó mo e sōsialé.
  • Ko e kulupu ʻokú ke fakafofongaʻi mai ʻi he tohi kolé ko ha sino fakalao ia.
  • Ko koé pe ko hoʻo kulupú ʻoku kau ai ha tokotaha ʻoku taʻu 18 pe motuʻa ange ai.
  • Ko koé, mo e kau mēmipa ʻo hoʻo kulupú, ko ha kau tangataʻifonua pe nofofonua Nuʻu Sila pea ʻoku mou nofo ʻi Nuʻu Sila.
  • Ko hoʻomou ʻilo foʻoú ʻe faʻu pea fakahoko ia ʻi Nuʻu Silá ni pea ʻe poupou ki he kau ako mo e ngaahi fāmili ʻoku ʻi ai hanau tukufakaholo Pasifiki.
  • ʻOku fakakakato ʻe hoʻo ʻilo foʻoú ʻa e ngaahi fiemaʻu fakasilapa pea mo e/pe tuʻunga lelei ʻa e moʻui ʻa e kau akó.
  • Ko ha ngaahi koloa pe nāunau ʻe faʻu meí he paʻanga tokoní ʻe ʻatā taʻetotongi atu ia ki he kau ako Pasifikí mo honau ngaahi fāmilí.
  • ʻOku ʻikai ʻi ai ha ngaahi palopalema fakapaʻanga, fakalao pe ko ha ngaahi palopalema kehe ʻa hoʻo kulupú (i.e. ʻa ia ko e ʻbankruptcyʻ pe kuo fakahā fakalao ʻoku ʻikai te mou lava ʻo totongi hamou ngaahi moʻua, ngaahi ʻeke fakalao etc.).

Ki he paʻanga tokoni ki he Ako ʻi he Lea ʻe Uá (Bilingual) mo e Ako ʻi he Lea Kakato ʻe Tahá (Immersion), ʻe fakamuʻomuʻa ʻa e kau tohi kole ʻoku lolotonga ʻi ai honau vā fengāueʻaki mo ha senitā ako tokamuʻa pe ʻapiako ʻoku ʻi ai haʻanau polokalama ako ki he lea ʻe uá mo e lea kakato ʻe tahá, kau ai mo e kau tohi kole meí he komiunitií.

Ko e ngaahi kautaha fakahoko ngāue ʻoku lolotonga ʻi ai haʻanau aleapau ngāue mo e Potungāué pea mo e ngaahi kautaha fakahoko ngāue ʻoku ʻikai ʻi ai haʻanau aleapau ngāue ʻi he lolotongá ni mo e Potungāué, ʻe lava ke na fakatou tohi kole lōua.

Ko e kau tohi kole naʻa nau maʻu ha tokoni fakapaʻanga ʻi he takai fakapaʻanga ʻo e 2020/21 ʻoku ʻatā pē ke nau toe tohi kole.

ʻE fakakaukauʻi ʻi he founga ngāue ki hono sivi ʻo e ngaahi tohi kolé ʻa e fakalakalaka kuo mou fakahoko ʻi he fuofua takaí. ʻE fiemaʻu ke mou ʻomai ha ngaahi fakaikiiki ki he paʻanga tokoni naʻa mou maʻú, ʻi he foomu tohi kolé.

ʻOku malava ke mou fakahū ha ngaahi tohi kole ʻi he lahi taha te mou fiemaʻu ke fakahokó.

ʻE lava ʻa e kau tohi kolé ʻo tohi kole ki ha paʻanga tokoni meí ha ngaahi vāhengafonua kehekehe ki he poloseki tatau, kā kuo pau ke fakahū ha tohi kole kehe ia maʻá e vāhenga takitaha ʻoku fakakau ʻi he poloseki ko iá.

Te mou lava ʻo tohi kole ki ha tokoni fakapaʻanga ke fakalahi pe langa hake mei hoʻomou poloseki lolotongá. ʻE fiemaʻu ke mou ʻomai ha ngaahi fakaikiiki ki he paʻanga tokoni naʻa mou maʻu ki hoʻomou polosekí, ʻi he foomu tohi kolé.

ʻE ʻikai ke fakapaʻanga ʻe he Innovation Fund ia ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení: 

  • Ngaahi ngāue kuo ʻosi fakapaʻanga pē ia ke fakahoko ʻe he ngaahi sēvesi ako tokamuʻá, ngaahi ʻapiakó mo e ngaahi kautaha fakahoko ako māʻolunga ange ʻi he kolisí (ngaahi ngāue ʻoku fakahoko fakahangatonu ʻe he ngaahi sēvesi ako tokamuʻá, ngaahi ʻapiakó mo e ngaahi kautaha fakahoko ako māʻolunga ange ʻi he kolisí)
  • Ngaahi ngāue ke maʻu ai ha tupu mo/pe ha feinga paʻanga
  • Ngaahi polokalama mo ha ngaahi ngāue ʻoku fakahoko ia ʻi tuʻapuleʻanga, ʻo kau ai ʻa e ngaahi fonua ʻoku puleʻi fakalao ʻe Nuʻu Silá (realm countries)
  • Ngaahi fakamole ki ha ngāue pe koloa lalahi
    • ʻE ʻikai fakapaʻanga ha ngaahi meʻangāue lalahi ia ʻoku fakataumuʻa ke tauhi (capital equipment); ʻe ala fakangofua ʻe he Potungāue Akó hano lisi ʻo ha ngaahi koloa ʻoku mātuʻaki fiemaʻu (hangē ko ha ngaahi komipiuta) ʻi haʻá ne faituʻutuʻuni pē ‘a‘ana.
  • Folau ki tuʻapuleʻanga.

ʻOku mau fieʻilo ki he founga ʻoku poupouʻi ai ʻe hoʻomou ʻilo foʻoú ʻa e ako maʻá e kau ako Pasifikí mo e ngaahi fāmilí:

ʻI ha taha ʻi he

  • Fakahoko ʻo ha ngaahi ngāue ʻilo foʻou ʻi he akó ke fakalato ʻa e ngaahi fiemaʻu ki he tuʻunga lelei ʻa e moʻuí mo e silapa fakaakó, ʻa e kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí ʻoku tupunga mo/pe fakalalahi meí he COVID-19. Ko e ʻilo foʻoú (innovation) ko ha ngaahi founga fakatupu ʻilo mo foʻou kehekehe ke fakalato ʻa e ngaahi fiemaʻu fakaako ʻa homou ngaahi komiunitií

PE

  • Fakahoko ʻo ha ngaahi ngāue ʻilo foʻou ʻi he akó ʻi he lea ʻe ua pea mo e ako ʻi he lea Pasifiki kakato ʻe taha, ʻi he ngāue ki hono tali ʻo e ngaahi nunuʻa ʻo e COVID-19

ʻOku mau tokanga ke mau ʻilo:

  • Ko e hā ʻa e ʻilo foʻou ʻi hoʻomou polosekí
  • ʻOku anga fēfē ʻa hono fakakakato ʻe hoʻomou ʻilo foʻoú ʻa e ngaahi fiemaʻu fakaako ʻa e kau akó kuo uesia meí he COVID-19
  • ʻE founga fēfē haʻamou aʻu atu ki he kau ako mo e ngaahi fāmili Pasifikí pea mo e hā ʻa e lelei te ne fakahokó
  • Ko e hā ʻa e meʻa te mou fai ke fakahokoʻaki ʻa hoʻomou polosekí
  • ʻE founga fēfē haʻamou fakanāunau hoʻomou polosekí mo fai atu ai ha tānaki mahuʻinga ki he kau ako Pasifikí

Muimuiʻí mo e līpootí

ʻE fiemaʻu atu ke mou līpooti mai ʻa e fakalakalaka ʻoku hoko ʻi hoʻomou polosekí. ʻE toki tuku atu ha fakamatala lahi ange kiate kinautolu te nau maʻu atu ha tokoni fakapaʻangá ʻo fekauʻaki mo e ngaahi fiemaʻu ki he līpootí.

Additional Information