Home About
Te COVID-19 e fakatupu ne ia faigataaga i loto i akoakoga kae fakaʻlasi foki ne ia a nisi kesekesega kola ne iai mai mua loa.

Pacific Education Innovation Fund 

Te COVID-19 e fakasae aka foki ne ia a faifaiga foou e uke kola ko tupu nei i komiuniti Pasifika ke fakamautinoa iei ko fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga ke mautuu, ke saogalemu kae ke ʻlei i akoakoga.

Ke atagina kae ke mafai o ʻlagogina a faifaiga foou konei te Pacific Education Innovation Fund ko matala foki nei mo te 2021/22. E taketi fakapitoa loa ne ia a faifaiga foou kola e fesoasoani ki manakoga o fanau Pasifika i akoakoga i feitu tau te olaga ʻlei pela foki mo te kalikilame, kola ne pokotia ne te COVID-19, e aofia iei ko te ʻgana Pasifika fakatasi mo se ʻgana aka pela foki mo te fakamalosiga o te ʻgana i loto i akoakoga. 

Matou e ʻsala ki auala kola e se ko te masani, e galue fakatasi kae ʻkese foki i te avatuga o akoakoga ki fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga kola ka fakafoliki ei a pokotiaga o te COVID-19 ki olotou akoakoga, e aofia iei:

  • auala o fakaakoakoga kola e sala ʻkese kae fakapitoa mo Pasifika pela foki mo auala o taulotoga mo fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga ke fakaoga io me avaka olotou tulaga ki luga;
  • faitega io me fakalauefaga a mea faigaluega o te kalikilame kola e sala ʻkese mo potukau o fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga; mo
  • polokalame io me ko polotieki kola e feagai tonu mo manakoga e seki fakataunu i feitu tau te akoakoga pena foki mo te olaga ʻlei ne Pasifika mo Pasifika

ʻGana Pasifika mo se ʻgana aka pela foki mo te fakamalosiga o te ʻgana i akoakoga

Akoakoga i ʻgana e lua pela foki mo te fakamalosiga o te ʻgana i akoakoga se tulaga tela a fanau i akoakoga mo olotou kāiga e maua avanoaga ki akoakoga kae ko akoakoga mo taulotoga e maua ne latou e fai i se ʻgana Pasifika kae e olotonu mo te kalikilame o te atufenua. E se aofia iei te taulotoga o se ʻgana Pasifika e pela me se ʻgana i te lua. 

Mo te Innovation Fund:

  • Bilingual education (Akoakoga i ʻgana e lua) ko te tulaga tela e fakaoga ei te ʻgana Pasifika mo fai a fakatonuga io me ko te fakaakoako atu i se aofaki o te taimi e 50% io me siliga atu.
  • Immersion education (Fakamalosiga o te ʻgana i akoakoga) ko te tulaga tela a te ʻgana Pasifika e fakaoga mo fai te ʻgana e fai iei a fakatonuga io me ko te fakaakoako atu i se aofaki ote taimi e 80% io me siliga atu.
  • ʻGana Pasifika ne ʻgana loa mai ana mua o te atu Pasifika. 

Te Minisituli e fakamoemoe me i polotieki ki akoakoga i ʻgana e lua io me ko te fakamalosiga o te ʻgana e fakaasi maea mai iei a sokoga ki Te Whāriki mo te Kalikilame o Niusila, i feitu e fakamoemoegina. 

Fakamatalaga fakapitoa mo fakanofonofoga ki te taliaga fakatasi mo te pepa e fai iei a te fakatagi e mafai o maua i konei.

Fakatauga Tupe (Tupe Fakapitoa Mo Fakai Lasi)

I te 2021, a tino e fai ne latou akoakoga, koga e fai iei a akoakoga, potukau a komiuniti, fakapotopotoga e galue fakapitoa, tino fai sukesukega mo tino ʻpoto mai soose koga o Aotearoa e mafai o akai ke tali atu ki manakoga tau te olaga ʻlei i koga e nofo iei pela foki mo te kalikilame o fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga kola ne fakamafua mai kae/io me ko fakaʻlasi aka ne te COVID-19 i feitu o alaga tupe fesoasoani konei e lua: 

  1. E $2.5 miliona mo faifaiga foou i feitu tau te ʻgana Pasifika fakatasi mo se ʻgana aka pela foki mo te fakamalosiga o te ʻgana i loto i akoakoga kamata io me ko akoga; io
  2. E $3.5 miliona mo faifaiga masani i auala foou ke tauga tonu mo manakoga tau te olaga ʻlei mo te kalikilame e tau atu ki akoakoga Pasifika. 

$6 miliona ka fakaavanoa i tausaga taki tasi ke oko ki te 2024.

Fakasoaga o tupe fesoasoani

A fakasologa konei ka fakaasi iei te fakasoaga o tupe fesoasoani: 

Fakai $3.5 miliona ki faifaiga i auala foou $2.5 miliona ki te fakaoga o ʻgana e lua pela foki te fakamalosiga o te ʻgana i loto i akoakoga

Tai Tokerau

$32,270.00

$7,470.00

 

Auckland

$2,419,940.00

$2,250,000.00

Waikato

$134,100.00

$31,000.00

Bay of Plenty

$74,180.00

$17,170.00

 

Taranaki, Manawatu, Whanganui

$84,920.00

$19,660.00

 

Hawkes Bay, Tairāwhiti

$82,410.00

$19,075.00

 

Wellington

$366,790.00

$84,900.00

 

Nelson, Marlborough, West Coast

$34,710.00

$8,030.00

 

Canterbury, Chatham Islands

$188,600.00

$43,655.00

 

Otago Southland

$82,080.00

$19,000.00

  • A Tupe Fesoasoani ki fakai ne fakavae tena fakasoaga ki te salalau o te aofaki o fanau Pasifika i akoakoga.
  • Tupe fesoasoani ki te fakaoga o ʻgana e lua pela foki te fakamalosiga o te ʻgana i loto i akoakoga e tai ʻmafa ki Auckland ke atagina iei te matolu o te akoakoga e fai iei i feitu tau te fakaoga o ʻgana e lua mo te fakamalosi o te ʻgana i loto i akoakoga.

Taliaga

Ke mafai o fakatagi atu e ʻtau o olotonu mo koe a fakanofonofoga konei – a koe se:

  • Potukau io me ne sui ki akoga kamata, akoga mo/io me ko fakapotopotoga o akoakoga lasaga tolu. E mafai o aofia iei:
    • Potukau o tamaliki akoga e isi se sokoga ki se akoga, fakapotopotoga o akoakoga lasaga tolu io me se potukau i te komiuniti io me se fakapotopotoga
    • Potukau o matua mo kāiga e isi se sokoga ki se akoga, fakapotopotoga o akoakoga lasaga tolu io me se potukau i te komiuniti io me se fakapotopotoga
    • Se Kāhui Ako e sui ne ia se potukau o akoga, akoga kamata fakatasi mo/io me ko akoga lasaga tolu 
  • Potukau mai komiuniti mo fakapotopotoga e aofia iei a lotu.
  • Tino fai sukesukega mo tino poto e ʻkau atu ki se akoga lasaga tolu io me se matagaluega fai sukesukega.
    • Akoakoga mo fakapotopotoga fakapitoa mo feitu fesoasoani ki tino.
  • Te potukau e fai ne koe te olotou fakatagi ko oti ne lesitala i tulafono.
  • A koe mo tau potukau e aofia iei se tino ko 18 ana tausaga io me matua atu.
  • A koe, mo latou katoa e ʻkau i tau potukau, ne sitiseni Niusila io me ne tino nofo mau kae e nofo tumau i Niusila.
  • A tau manatu foou tenei ka aofagagina kae fakataunu i Niusila kae ka fesoasoani ki a latou i akoakoga mo olotou kāiga kola e isi ne telega Pasifika.
  • A tau manatu foou tenei e feagai tonu mo te kalikilame e tau ki akoakoga mo te/io me ki manakoga tau te olaga ʻlei o latou i akoakoga.
  • A kope aoga ne faite mai te tupe fesoasoani tenei ka fakaavanoa kae seai se togi ki fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga.
  • A tau potukau e seai ne kaitalafu i te vaitaimi nei, ne fakalavelave i mua o te tulafono io me ne isi fakalavelave (pela mo te taku me ko seai ne sene, ne fakalavelave ne ave ki te fono mo nisi mea aka.).

Mo te Bilingual and Immersion fund, e fakamuamua ki fakatagi kola e isi ne vaa sokotaki mo akoga kamata, akoga mo polokalame akoakoga e fakatele nei i feitu tau Pasifika i ʻgana e lua mo te fakamalosi o te ʻgana i akoakoga, e aofia iei ko fakatagi mai komiuniti.

A fakapotopotoga e galue fakapitoa kola e isi nei ne olotou feagaiga mo te Minisituli pela foki mo fakapotopotoga e galue fakapitoa kae seai ne olotou feagaiga mo te Minisituli e mafai katoa o fakatagi mai ki loto.

A latou ne fakatagi kae ne manuia i te launi 2020/21 o tupe fesoasoani e talia ke toe fakatagi mai ki loto.

Te onoonoga ki fakatagi konei ka onoono foki ki te gasuega ki mua ko oti ne fai i te launi muamua. E manakogina ke tusi mai ne koe a fakamatalaga konei i loto i te pepa fakatagi e uiga mo te tupe fesoasoani ne maua ne koe.

E mafai ne koe o faulu au fakatagi ki te uke tela e manako koe kiei.

E mafai o fai ne fakatagi mo se tupe fesoasoani mai fakai e siliga mo te tasi ki te polotieki loa e pau penei, kae e ui iei, e manakogina se fakatagi ke faulu mai ki loto mai fakai katoa konei e aofia i te polotieki tena.

E mafai ne koe o fakatagi mai ki se tupe fesoasoani mo fakalauefa io me o toe atiake tau polotieki tenei e fakatele nei. E manakogina ke tusi mai ne koe a fakamatalaga konei i loto i te pepa fakatagi e uiga mo te tupe fesoasoani ne maua ne koe mo tau polotieki.

Te Innovation Fund ka se fakatupe ne ia a mea konei: 

  • Faigamea a akoga kamata, akoga mo akoga lasaga tolu kola ko isi loa ne tupe fesoasoani kiei (faigamea ko fakatele nei ne akoga kamata, akoga mo akoga lasaga tolu)
  • Faigamea ke maua iei se polofiti mo te/io me sose faigamea salasala sene
  • Polokalame mo faigamea kola e fai i tua atu o te atufenua, e aofia iei ko fenua e tausi mai lalo o te Malo o Niusila
  • Fakatuutu fale io me ne fakamaumauga ki kope tumau
    • Kope kola tumau e se fakatupegina; te Minisituli o Akoga e mafai o talia te liisiga o mea faigaluega e ʻtau (pela mo komipiuta tauave) i tena kilokiloga.
  • Faimalaga ki tua atu o te atufenua.

Fakanofonofoga o Iloiloga

A fakatagi e talia o avatu ki loto ka iloilogina ki fakanofonofoga konei:

  • Fakamaoniga me i te polotieki e fanotonu mo manakoga o fanau Pasifika i akoakoga kae e fakasaga tonu ki manakoga i feitu tau akoakoga kola ne pogai mai io me ne fakaʻlasi ne te COVID-19.
  • Ka pefea tou manatu foou tenei o fai se fuliga ʻlei ki fanau Pasifika i akoakoga
  • Fakamaoniga o tou tulaga lava/mafai o fakataunu te polotieki ne fakatagi mai kiei
  • Se fakatauga tupe tela e aofia iei ne kope faigaluega e lava mo te fakaasi foki te olotasi o te aoga o te mea ʻlei e maua mo te tupe ka fakaoga kiei

Matou e fia iloa me pefea otou manatu foou o fesoasoani ki akoakoga a fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga i te:

Tenei io me ko tena

  • Fakaoko faifaiga foou tau akoakoga ke tauga tonu mo manakoga tau te olaga ʻlei pela foki te kalikilame o fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga kola ne sae aka kae/io me fakaʻlasi ne te COVID-19. Manatu foou e fakamafua mea, auala foou kae ʻkese ke mafai o fetaui tonu mo manakoga tau akoakoga a otou komiuniti

IO ME

  • Fakaokoga o faifaiga foou tau akoakoga i te ʻgana Pasifika fakatasi mo se ʻgana aka pela foki mo te fakamalosiga o te ʻgana i loto i akoakoga e agai atu ei ki te COVID-19

A matou e lasi te fia iloa me:

  • Se a te mea e ʻkese kae foou i tau polotieki
  • E pefea te tauga tonu o ou manatu ʻkese kae foou ki manakoga o latou i akoakoga i feitu tau akoakoga kola ne pokotia ne te COVID-19
  • E oko atu pefea koe ki fanau Pasifika i akoakoga mo olotou kāiga kae pefea foki o faite ne ia se ʻkesega
  • Ne a au mea e fai ki te fakaokoga o tau polotieki
  • E pefea o maua a mea faigaluega o tau polotieki kae pefea foki o faopoopo se taaua ki fanau Pasifika i akoakoga

Te onoonoga ki te fakateletelega mo faiga o lipoti

A koe ka fakamoemoegina ke fakatoka lipoti e uiga mo te fanofanoga o tau polotieki. Ka isi ne fakamatalaga atili ka fakatoka e uiga mo fakanofonofoga ki faiga lipoti ki a latou kola e manuia olotou fakatagi.

Additional Information