Home About
COVID-19 fupʻåk sio ta tē noanoa se rako ma heleʻ la ʻut se mua raksaʻ ne kat rē tatḁu se tē maʻoit.

Pacific Education Innovation Fund 

COVID-19 rakʻåk sin teʻ ne sal foʻou ne noh aʻesʻaoʻåk ʻe laloag ne ʻos pureʻag Pasefika la ʻinea ne ʻos rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la noh sokʻåk, noh pär ma ū ma lelei ʻe ut rakoga.

La ʻinea ma pō la hḁiasoag se teʻ ne aʻhӓe foʻou ʻi, vӓeag monē teʻis Pacific Education Innovation Fund tӓe sӓe hoiʻåk ʻe 2021/22. Vӓeag monē ʻi iofʻåk aʻtiʻ se sal ma aʻhӓe fʻou ne la hḁiasoag se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ʻoris måür lelei ma pā ʻes fak rako, ne sokom hün COVID-19, agʻesea ma rak tē ʻe ta fӓeag Pasefiket ma rak tē ʻe ta fӓeag hoiʻḁkit ne kat aʻsok ʻe ra fӓeag fakfifis ta.

ʻḀmis pā ʻes aʻhӓe foʻou, garue agʻesea ma ʻes ʻe teʻ ne kḁinag sal ne la aʻsokoa rako se leleaʻ rak tē ne Pasefiḁk ta ma kḁunohoga ne aʻjeamjeam raksaʻ ne COVID-19 se ʻoris rako, agʻesea ma:

  • tūʻåk sin ma ʻinea toton rakʻåk tē se ʻamnåk Pasefika ma teʻ ne kḁinag sal la hḁiasoag se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma kḁunohoga la fuʻåk la aʻsok ne aʻtiʻåk;
  • la fupʻåk ne aʻtiʻåk teʻ ne sal foʻou la hḁiasoag se resoni se kḁurakogat se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma kḁunohoga; ma
  • resӧn ne ʻamnåk fak garue ne aʻsokoa teʻ ne ʻamnåk fak rako ma måür lelei ma pā ʻes ʻon leleaʻ Pasefika se famӧr Pasefika

Rak tē ʻe ta fӓeag Pasefiket ma ʻeagkeʻea ʻe fӓeag fakfifis ta

Rak tē ʻe ta kḁinag fӓeag hoiʻakit ma ʻeagkeʻea fӓeag fakfifis ta täe utut ne leleaʻ rako ma ʻoris kḁunohoga ma ʻoris rak tē laʻoag ʻesea ma ʻamnåk ofrḁu ne rakʻåk tē ʻe ta fӓeag Pasefiket. Kat hat ʻe ra famori ʻoris la rak ne la fäeag ʻe ta fäeag Pasefiket ne ʻeagke ʻoris fäeag mumue ta.

Se vӓeag monē teʻis Innovation Fund:

  • ʻAmnåk teʻis Bilingual Education ʻḁliḁgʻḁkia rakʻåk tē ne aʻsok hapruḁ ʻe fäeag fakfifis ta ma ʻe ta fäeag Pasefiket ka aʻesʻaoʻåk ne fäeag Pasefiḁk ta la sirʻåk pasån limaghul (50%) ʻe av ne rakʻåk tē ta aʻsoko.
  • Rakot ne kat aʻsok ʻe ra ʻe fӓeag fakfifis ta tӓe aʻesʻaoʻåk la taʻag fӓeagat ne la rakʻåk tē ne aʻsokoa rako la hḁiatḁuag ma pasḁn vḁlaghul (80%) ʻe teʻ ne ava.
  • Fäeag pup teʻis Pacific Languages hat ma ke fäeag ne mou se kakḁi mumuḁ ne ʻḁtmot ma hanuḁ tūtū ne Pasefiḁk ta ne ʻoris tēmamfua ta heleʻ mumuḁ se ʻḁtmot ma hanuḁ ʻog.

Ministerī ta pā ʻes la rak tē ʻe ta kḁinag fӓeag ruḁ ma ʻamnåk fak garue ne la rakʻåk tē ʻe ta kḁinag fӓeag hoiʻḁkit la kelʻåk ma rakåk hḁisokʻḁkiḁg heta Te Whāriki ma resӧn ne rako ne mou se Niu Sirḁgi, ʻe teʻ ne ut ne la pō.

Rogrog ne suiʻḁkia ne sei ʻatama täe vaʻönʻåk la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis ma puk ne far tēet ne ös hün se väeag monē ta la pō ʻe ut teʻis.

Fūʻåk ne Monē (Väeväe ne monē se Pureʻaga)

ʻE fḁu teʻis 2021, famӧr rakʻåk tē, ut rakoga, kḁutḁunḁʻiḁg ne pureʻaga, ut garueag ne rakʻåk tē, famӧr ne sḁkior se ʻamnåk lelei ne rako ʻe teʻ ne ut ne Niu Sirḁgi la pō la farʻåk se vӓeag monē teʻis la hḁiasoag se måür lelei ma hḁiasoag se resӧn ne rako se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga ne leum ʻe raksaʻ ne sokom hün se COVID-19 ʻe vӓeag monē ruḁ ʻi: 

  1. Miliӧn ruḁ ma äf tarḁu liḁm ($2.5m) tä väe se sal foʻou ne la hḁiasoag se rakʻåk tē ne aʻsok ʻe fäeag fakfifis ta ma fäeag tūtū ne Pasefiḁk ta ma rakʻåk tē ne aʻsok ke ʻe ta fäegat ʻe fäeag tūtū ne Pasefiḁk ta ʻe ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu ma ut rakoga; ne
  2. Miliӧn fol ma äf tarḁu liḁm ($3.5m) tä väe se sal foʻou ne la hḁiasoag la ao potoa ma aʻsokoa ʻamnåk ne mou se måür fakfor ma ʻamnåk fakrak ma resön ne mou se rek tē ʻon famör Pasefika. 

Miliӧn on ($6m) la väe ma aierʻåk ʻe teʻ ne fḁu ʻi la heleʻ ʻe 2024.

Väeväe ma fuḁpʻåk ne väeag monē ʻi

Teʻis fuʻåk ne väeag monē teʻis ne rakʻåk sin: 

Pureʻaga Miliӧn fol ma äf tarḁu liḁm ($3.5m) se aʻhäe foʻou m asal lelei se rak tē ʻon leleaʻ rako (innovative practices)  Miliӧn ruḁ ma äf tarḁu liḁm ($2.5m) se rak tē ʻe fäeag fakfifis ta ma fäeag hoiʻḁkit fak se ta fäeag Pasefiket ma rak tē pḁu ʻe ta kḁinag fäeag hoiʻḁkit ka ʻeagke ke ʻea fäeag fakfifis ta (bilingual and immersion)

Tai Tokerau

$32,270.00

$7,470.00

 

Auckland

$2,419,940.00

$2,250,000.00

Waikato

$134,100.00

$31,000.00

Bay of Plenty

$74,180.00

$17,170.00

 

Taranaki, Manawatu, Whanganui

$84,920.00

$19,660.00

 

Hawkes Bay, Tairāwhiti

$82,410.00

$19,075.00

 

Wellington

$366,790.00

$84,900.00

 

Nelson, Marlborough, West Coast

$34,710.00

$8,030.00

 

Canterbury, Chatham Islands

$188,600.00

$43,655.00

 

Otago Southland

$82,080.00

$19,000.00

  • Väeag monē ne mou se pureʻaga täe fuḁpʻåk våh ka aʻtatḁuʻåk se tiʻ ne leleaʻ rak ne Pasefiḁk ta ne noh ʻe teʻ ne ut ʻi.
  • Väeag monēt ne mou se rak tē ma aʻesʻaoʻåk ta fäeag Pasefiket ma fäeag fakfifis ta ma rak tē pḁu ʻe ta fäeag hoiʻḁkit ma ʻeagkeʻea fäeag fakfifis ta ma täe iofʻåk sin se Auckland ʻe rēko tiʻ ne aʻesʻaoʻåk ne ʻamnåk ne rak tē teʻis ʻe laloag ne pureʻag teʻis.

Aierʻḁkiag ta

ʻOu la farʻḁkit se väeag monē teʻis ʻäe kop la tḁupir se teʻe ne ʻamnåk ʻi – ʻäe:

  • Kḁutḁunḁʻiget ne leʻet ne la mafʻḁkia garue teʻis se ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ut rakoga ma ut garueag ne rak lamlama. ʻAmnåk ʻi la hat tapeʻ ma:
    • Kḁurakogat ne noh hḁisokʻḁkiḁg ma ut rakoga, ut garueag ne rak lamlama ne kḁutḁunḁʻiḁg ne pureʻaga ma ut garueaga
    • Kḁutḁunḁʻiget ʻon oʻoʻi ma kḁunohoag ne noh hḁiokʻḁkiḁg se ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ut rakoga, ut garueag ne rak lamlama ne kḁutḁunḁʻiḁg ne pureʻaga ma ut garueaga
    • Ut teʻis Kāhui Ako ne mafʻḁkia teʻ ne ut rakoag ne hat se maj teʻis, ut ne aʻsok rakʻåk tē se läʻririʻ pḁu/ne ut garueag ne rak lamlama
  • Kḁutḁunḁʻiḁg ne pureʻaga ma ut garueaga, tapeʻ ma se rotu.
  • Famӧr ne sḁkior se pot foʻou ma sal foʻou se rak tē ma famӧr rē rako se ut rak lamlama ne ut garueag ne sḁkior se pot foʻou ma sal foʻou se rak tē.
    • Rako ma ut garueag ne hḁiasoag se måür lelei ma nohnoh ʻon famori
  • Kḁutḁunḁʻiget ne ʻäe garue sin la mafʻḁkia farʻåk tē teʻis se väeag monē teʻis iris fåʻ ma afʻåk fak foh ʻe matanitū ta.
  • ʻÄe ne leʻet ʻou kḁutḁunḁʻiḁg teʻis iris fḁu saghul ma vḁl (18 years) se rere ne iḁ leʻ mafuet.
  • ʻÄe, ma teʻ ne famör ne hat se ʻou kḁutḁunḁʻiḁg ta, aʻfūmouʻåk ma fåʻ ke se matanitū ne Niu Sirḁgi (citizens) ne pō ta puk ne aierʻḁkiget la noh pḁu ʻe Niu Sirḁgi (permanent residents) ka teʻis nohnoh ke ʻe hanue teʻis.
  • ʻOu ʻamnåk lelei ma sal foʻou se garue teʻis la ӧs ma aʻsok ʻe Niu Sirḁgi ma la hḁiasoag se rak tē ʻon leleʻa ma kḁunohoga ne ma ʻoris toto se Pasefiḁk ta.
  • ʻOu ʻamnåk lelei ma sal foʻou se garue teʻis kop la aʻsok ʻamnåk ne mou se rako ne resӧn ne rako ma/ne måür lelei ma noh lelei ne leleaʻ rako.
  • Sal fakgarue foʻou ma teʻ ne puk, aʻhäe ma hḁiasoag tūtū ne la fupʻḁkim ma osim ʻe hḁiasoag fakmonē ne la pō ʻe väeag monē teʻis kop la säe ofrḁu se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la aʻesʻaoʻåk ka kat aʻnoa tög ʻe ra.
  • ʻOu kḁutḁunḁʻiḁg ta kat ʻes ra ta tinḁut, ne ökök fakmonēt, ka kat ʻüm ʻe ra ʻe ta tēet ʻe foho, ne agtḁu ma ta noanōat ne kop la sḁkior ʻe foho (fak se bankruptcy, legal challenges etc.)

Se väeag monē teʻis Bilingual and Immersion fund, la aʻpumuḁʻåk ma aʻtiʻåk ke se teʻ ne puk far tē nāam ʻe iris ne noh tēagʻesea ma ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu ne ut rakoga ne noh sokʻåk rak tē ne leleaʻ Pasefika ʻe resӧn ne aʻesʻaoʻåk ʻe ta fäeag Pasefiket agʻesea ma fäeag fakfifis ta la rakʻåk tē ne ʻe.

Ut garueag ne ma ʻoris puk ne aierʻḁkiḁg fakgaruet la garue se Ministeri ne Matanitū ta ma ut garueag ne kat ʻes puk ne aierʻḁkiḁg ra la pō seʻ ma la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis.

Iris ne pō hḁiasoag vahia ʻe väeag monē teʻis ʻe 2020/21 la pō seʻ ma la nā ta ʻoris puk far tē hoiʻḁkit ʻe fḁu teʻis.

Sḁkirot se puk ne far tē ne mou se väeag monē teʻis la ʻio höʻ se garue ne pō ma aʻsok ʻe hḁiasoag ne pōam ʻe ʻou far tē mumuet se väeag monē teʻis. ʻÄe kop la afʻåk rogrog ne mou se monē ne ʻäe pō mumuḁ ʻe väeag monē teʻis ʻe ʻou puk ne far tē foʻou teʻis.

ʻÄe la pō seʻ ma la nā ʻou puk far tē maʻoi.

Famori la pō seʻ ma la far hḁiasoag ʻe väeag monē teʻis ʻe ta pureʻag his ʻe pureʻag ofrḁu liḁm ne afʻåk sio la hḁiasoag se ʻamnåk fakgarue ʻeseat, ka iris kop la nā ta puk ne far tēet ʻe reko teʻ ne pureʻag tūtū ne ʻamnåk fakgarue teʻis la aʻsoko e.

ʻÄe la pō seʻ ma la far hḁiasoag se väeag monē teʻis la sokʻḁkia ma ʻutʻḁkia ʻou ʻamnåk fak garue ta se muḁ. ʻÄe kop la afʻåk rogrog ne mou se monē ne ʻäe pō mumuḁ ʻe väeag monē teʻis, se ʻou ʻamnåk fakgarue, ta ʻe ou puk ne far tē foʻou teʻis.

Väeag monē teʻis Innovation Fund kat aierʻåk ʻe ra la nā monē se ʻamnåk ʻi: 

  • ʻAmnåk ma garue tūtū ne ut rakoag ʻon läʻririʻ pḁu, ut rakoga ma ut garueag ne mou se rak lamlama aʻsok ne pō våh ta väeag monēt (teʻ ne ʻamnåk garue se rako ne iris aʻsok våh ʻe ut rakoag ʻon lӓʻririʻi, ut rakoga ma ut garueag se rak lamlama).
  • Se teʻ ne ʻamnåk fak garue ne la aʻsok la pōam ta fuput ma/ne teʻ ne ʻamnåk fak garue ne la ao selen se ta kḁutḁunḁʻiget
  • Resön ma garue ne ʻasok ke ʻe ta hanuḁ hoiʻḁkit, hat tapeʻ ma se hanuḁ ma ʻḁtmot tūtū ne matanitū Niu Siråg ta matḁʻ sin
  • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la tög pear, ne rī, ne la fūʻåk ne aʻlelei ta rīit, ne la tög ta kḁinag koroa fakpesnes hoiʻḁkit ne la ʻesʻao ke se ut garueag ta ne kḁutḁunḁʻiḁg ta
    • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la tög motoka ne kḁinag tē garueag ne la aʻesʻaoʻåk se aʻsok ne garue ta; ka Ministerī ne Rako la pō seʻ ma la aierʻåk la monē ta la aʻesʻaoʻåk se tē ʻon rereg (fak se laptops) ka aierʻḁkiḁg ta kop la leum ʻe irisa.
  • Aʻesʻaoʻåk ne monē ta la togia tög sal ma tē ne la aʻpotsusunuen laʻlaʻ ʻon famori se ta hanuḁ hoiʻḁkit.

Foh ne mou se sḁkior ne puk ne far tē

Teʻ ne puk far tē ʻatakoa la sḁkior aʻtoton se teʻ foh fak garue ne fuʻåk sin se vӓeag monē teʻis:

  • Aierʻḁkiget ne ʻamnåk fak garue teʻis tår ma aʻsok aʻlelei pā ʻes ʻon rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma hḁisokʻḁkigen ӧkӧk ne sokom se måür fak rako ʻe hün se COVID-19.
  • Ka tes ta ʻou aʻhäe lelei ne sal foʻou teʻis la pō la hoʻam ta jen tapenet se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika
  • Aierʻḁkiget ne ʻӓe pō seʻ ma la aʻsokoa/aʻvḁhia ʻamnåk fak garuet ne ʻäe rakʻåk sin
  • Ӧs ne väeag monē ʻon la aʻesʻaoʻåk ne la ʻes ʻe teʻ ne sal ma hḁiasoag ʻesʻao ma la kelʻåk ʻesʻao ne garuet ne monē teʻis aʻesʻaoʻåk sin

ʻḀmis pā ʻinea ne ʻou ʻamnåk ne far tē teʻis la hḁiasoag tapen se rak tē ʻon leleaʻ Pasefika ma ʻoris kḁunohoga:

ʻE

  • Aʻsok ma rakʻåk ne aʻhӓe ma sal foʻou se ʻamnåk fak rako se måür lelei ma pā ʻes fak rako se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga ma/ne sokom hün se raksaʻ ne COVID-19. Fupʻåk ta sal foʻou iḁ leum ʻe aʻhӓe ne la pō la fupʻåk ta tēet, ma sal foʻou ne la hḁiatḁuag ma aʻsokoa pā ʻes fak rako se ʻou pureʻaga

NE

  • Aʻsok ma aʻesʻaoʻåk ne sal foʻou ne la hḁiasoag se rakʻåk tē ne aʻsok ʻe fäeag fakfifis ta ma fäeag tūtū ne Pasefiḁk ta ma rakʻåk tē ne aʻsok ke ʻe ta fäegat ʻe fäeag tūtū ne Pasefiḁk ta ʻe avat ne matanitū ta ma famori la ao potoa noanoa ma ökök ne fupum hün se ʻafʻaf teʻis COVID-19

ʻḀmis pā ʻinea ne:

  • Tes ta aʻhӓe foʻou ma ʻamnåk lelei ne ʻou ʻamnåk fak garue teʻis
  • Ka ʻou aʻhäe foʻou ʻi la hḁiasoag tapen se ʻamnåk ma pā ʻes fakrak ʻon leleaʻ rako ne sokom hün se COVID-19
  • ʻÄe la aʻheleʻ tapen ʻamnåk fakgarue teʻis se leleaʻ rak Pasefika ma ʻoris kḁunohoga la pō la hḁiasoag teʻis la ʻesʻao se irisa
  • ʻÄe la rē tapen la sokʻḁkia ʻou ʻamnåk fakgarue teʻis
  • ʻÄe la hoʻam teʻ ne ʻou hḁiasoaga se ʻamnåk ne ʻou garue teʻis ma la ʻesʻao tapen se leleaʻ rak Pasefika

Matḁʻ ne garue teʻis ma fåʻ ne rogrogo

ʻÄe kop la matḁʻ, fåʻ ma rakʻåk teʻ ne rogrog ne mou se garue teʻis. Teʻ ne sal ne mou se fåʻ ne rogrog ne mou se ʻou graue teʻis tӓe la rakʻḁkiof se teʻ ne iris ne ʻoris puk far tē aierʻåk la pō ʻe vӓeag monē teʻis.

Additional Information